Wie zijn de mensen die binnen CIRCUROAD samenwerken aan dé weg naar fossielvrij asfalt? Wat gaat goed, wat zijn uitdagingen en hoe bevalt het om samen te werken met de hele keten? We vragen het aan Hoofd Onderzoek & Advies Wegen Alex van de Wall en Adviseur Onderzoek & Ontwikkeling Kevin Daalhuizen van KWS. Alex: “Innovatie is niet zonder risico. Het is niet terecht om alle risico’s weg te leggen bij opdrachtgevers. Maar het is ook niet terecht om alle risico’s bij aannemers te leggen als je samen in een maatschappelijke transitie zit. Mijn oproep aan de sector: blijf in gesprek en blijf samen stappen zetten.”
KWS gaat voor maximale duurzaamheid
Van stoep tot snelweg en van advies tot asfaltproductie. KWS ontwerpt, bouwt, onderhoudt, beheert en exploiteert infra. “KWS is een groot bedrijf, dus we zien het als onze verantwoordelijkheid om duurzame impact te maken”, antwoordt Alex op de vraag waarom KWS deelneemt aan CIRCUROAD. “Het sluit aan bij onze duurzame ambities, zoals afscheid nemen van primaire grondstoffen en de overgang van fossiel naar biobased.”
Vaart maken door ketensamenwerking
Alex: “Om vaart te kunnen maken in de transitie naar fossielvrij asfalt, biedt de CIRCUROAD-samenwerking voordeel. Met name als het gaat om het bewerken van de markt. Wij kunnen als infrabedrijf alles ontwikkelen, maar het strandt vaak in de goede bedoelingen met pilots. Je maakt pas impact als je gaat opschalen. Daar heb je samenwerking nodig. Individueel is het veel moeilijker om voor elkaar te krijgen. CIRCUROAD is een goed platform, collectief kom je vaak ook verder. Het werken aan de ontwikkeling, validatiesystematiek en maatschappelijke acceptatie van biobased bindmiddelen is, vanuit het oogpunt van de asfaltproducenten, voor een groot deel pre-concurrentieel, dus waarom zou je daar niet samenwerken?”
Biobased staat op de agenda
Alex: “Je ziet dat biobased nu toch wel echt body begint te krijgen, het staat op de agenda. Er is veel interesse vanuit opdrachtgevers. We worden uitgenodigd om te praten over wat we zouden kunnen doen en er worden serieuze vragen gesteld, dat is leuk om te zien. We zien het ook in onze eigen ontwikkeling.” Kevin: “Niet alleen duurzaamheidsambities formuleren - wat iedereen al doet - maar het ook echt doen!”
Enthousiasme en gedrevenheid
“Eigenlijk heel goed”, reageert Kevin op de vraag hoe de samenwerking bevalt. “Er is een periode geweest dat samenwerking onder druk stond, maar nu zeggen partijen: we kunnen het niet alleen qua mensen en investeringen. Nu werken we prettig samen, we bieden elkaar zelfs ongevraagd hulp.” Alex valt Kevin bij: “Met name het enthousiasme en de gedrevenheid vallen op. Iedereen is echt gemotiveerd om er iets van te maken. Bijvoorbeeld Dineke van der Burg, CIRCUROAD Programmamanager bij RWS, die enorm hard werkt zodat het biobased asfalt bij regionale en lokale wegbeheerders op de weg gaat komen, maar ook binnen Rijkswaterstaat.”
Proefvakken
Waar werkt KWS aan binnen CIRCUROAD? Kevin: “Ik houd me bezig met de technische implementatie. Dat gaat om risico’s benoemen en afkaarten, de validatie uitwerken en het voorbereiden en ondersteunen van de aanleg en rapportage van proefvakken.” “Zoals de zebravakken die we hebben aangelegd in Drenthe”, vertelt Alex. “Dat liep eigenlijk allemaal heel goed,” vult Kevin enthousiast aan. “Het was best een ingewikkeld traject met veel stakeholders, maar het ligt er goed in”. Alex: “Nu zijn we bezig met de voorbereiding van proefvakken in de gemeente Helmond en samen met Rijkswaterstaat zoeken we geschikte proeflocaties op de snelweg. Een uitdaging daarbij is de lengte en breedte van de proefvakken. Zeker in die werken ga je het hebben over de zekerheden qua levensduur. Het is wel ons primaire wegennet. Je hebt dus een goed plan nodig en daar kunnen we elkaar vinden.”
Sturen op kwaliteit en waardering
Alex: “Belangrijk is de acceptatie bij opdrachtgevers, dat ze vertrouwen hebben in biobased asfalt en het toepassen op wegen. De grootste uitdaging is dat we een restproduct vervangen. Bitumen kost eigenlijk bijna niks. Dat ga je vervangen door een product wat specifiek gemaakt moet worden. De business case is een uitdaging voor implementatie. Dat moet rondkomen. Publieke opdrachtgevers hebben geen onbeperkt budget en moeten keuzes maken. We moeten samen dus goed kijken hoe je het weglaten van fossiele bronnen gaat vertalen in geld, zodat je niet terugvalt op fossiel bitumen. Je kunt beter sturen op kwaliteit en duurzaamheid dan alleen maar op kosten. Het moet vertaald worden in waardering.”
Normen voor fossiel bitumen misbruikt voor biobased
Kevin: “Het voordeel van biobased is dat je op basis van de beschikbare materialen iets gaat engineeren in een nieuw product. Je hebt dan meer dan bij bitumen invloed op de kwaliteit en eigenschappen. Er is steeds meer kennis van hoe het materiaal in elkaar zit. Nu kun je gericht gaan sturen met materiaal wat je bijmengt.” Alex: “We misbruiken nu eigenlijk de normen voor bitumen voor biobased. Daar moet nog iets gebeuren, met nationale en internationale norminstituten. Een raamwerk voor karakterisering en kwaliteit, dat afnemers zekerheid geeft.” Kevin vult aan: “In regelgeving is biobased nog niet opgenomen. Koolstofvastlegging zit nog niet in de MKI-methodiek. Daar gaat wat veranderen en de manier waarop dat gebeurt, is belangrijk. Wordt het heel gunstig of niet toepasbaar? We moeten in elk geval samen een afspraak maken: zo rekenen we.”
CIRCUROAD gaat voor grootschalige toepassing
Het gaat zoals Alex en Kevin al aangeven uiteindelijk niet om de innovatie, maar om de grootschalige toepassing van die innovatie in de praktijk. CIRCUROAD’s doel is ambitieus: vanaf 2050 fossielvrij asfalt op álle Nederlandse wegen. De ketensamenwerking is goed op weg, maar voordat fossielvrij asfalt de nieuwe norm is, zijn er nog wat uitdagingen. Alex: “De opschaling naar reguliere praktijk inclusief business case is een grote uitdaging. Ook al zit je op TRL 8 of 9, dan heb je wel opdrachtgevers nodig die kunnen en willen. Plus: we werken nu volgens het CIRCUROAD-ingroeimodel met 30% biobased bindmiddel, maar we willen samen naar 100%”.
Beschikbaarheid grondstoffen
Kevin: “De beschikbaarheid van grondstoffen is ook een uitdaging. Blijven de materialen die we nu onderzoeken beschikbaar of gaan andere branches dat product ook gebruiken? En hoe maak je van verschillende materiaalstromen uiteindelijk bindmiddel? Het is belangrijk om veel verschillende materialen te onderzoeken. Dat gebeurt al, maar kost veel tijd voor onderzoek en ontwikkeling. Veel opties hebben is positief, maar het is ook een uitdaging om het project af te bakenen. Dat merk je ook in CIRCUROAD-overleggen. Het is belangrijk om hier scherp op te blijven en soms ook samen te beslissen dat het onderzoeken van een bepaald materiaal iets voor later is.”
Risico’s durven accepteren noodzakelijk in duurzame transitie
Wat is ervoor nodig om de uitdagingen te overwinnen? Alex: “Een belangrijk punt dat geldt voor alle stakeholders: als je een transitie wil maken, moet je durven en willen accepteren dat er risico’s zijn en je moet het gezamenlijk doen. Als we echt vinden dat we naar circulariteit willen gaan, dan zul je het uiteindelijk moeten kwantificeren op een bepaalde manier en focus aanbrengen, want je kunt niet overal aan werken. Innovatie is niet zonder risico. Samen met opdrachtgevers kijken we open en transparant wat de risico’s zijn. Het is niet terecht om alle risico’s weg te leggen bij opdrachtgevers. Maar het is ook niet terecht om alle risico’s bij aannemers te leggen als je samen in een maatschappelijke transitie zit.” “Dat afstemmen kan 1 op 1 met opdrachtgevers”, licht Kevin toe. “Het aanleggen van 100 km snelweg is op dit moment nog niet realistisch, maar een fietspad kan prima.”
Blijf in gesprek gaan en blijf stappen zetten
Alex: “Er zijn gelukkig best wel veel opdrachtgevers die dit begrijpen, maar het wisselt. Dat is interessant om te zien. Je moet begrijpen waar zij staan en andersom. Ze werken met gemeenschapsgeld, dat moeten ze kunnen verantwoorden. Aan het einde van de dag komt het neer op vertrouwen. Alleen redden we het niet. Mijn oproep aan de sector is: blijf in gesprek gaan en blijf stappen zetten. De transitie is zo groot, dat kan alleen slagen als je elkaar opzoekt.”
Over CIRCUROAD
In het programma CIRCUROAD werken bedrijven, overheden en kennisinstellingen samen aan circulair, biobased asfalt. We vervangen bitumen, het fossiele bindmiddel in asfalt, door een bindmiddel op basis van biobased- en circulaire grondstoffen zoals restproducten uit de bosbouw, papierindustrie en de landbouw. Het consortium, met Rijkswaterstaat als host, identificeert de meest kansrijke oplossingen, zorgt voor een grondige validatie, beheerst samen de risico’s en stimuleert de marktintroductie van fossielvrij asfalt. Zo verlagen we de CO₂-uitstoot en minimaliseren we de afhankelijkheid van fossiele bronnen.